跳至内容
张叶安的小站
用户工具
登录
站点工具
搜索
工具
显示页面
过去修订
反向链接
最近更改
媒体管理器
网站地图
登录
>
最近更改
媒体管理器
网站地图
您的足迹:
偏微分方程:第三章_波动方程
本页面只读。您可以查看源文件,但不能更改它。如果您觉得这是系统错误,请联系管理员。
====== 第三章 波动方程 ====== ===== 3.1 引言 ===== 波动方程是描述波动现象的基本方程,广泛应用于声学、电磁学、弹性力学等领域。作为最典型的双曲型方程,波动方程展示了有限传播速度、能量守恒等双曲型方程的典型特征。 ===== 3.2 一维波动方程的推导 ===== ==== 3.2.1 弦振动模型 ==== 考虑一根长度为 $L$ 的均匀弹性弦,在张力作用下紧绷在 $x$ 轴上。设: * $\rho$:弦的线密度(单位长度的质量) * $T$:弦的张力(假设为常数) * $u(x, t)$:位置 $x$ 处、时刻 $t$ 时弦的横向位移 假设: * 振动是微小的($|u_x| \ll 1$) * 弦是完全柔软的(只承受张力,不承受弯矩) * 张力远大于重力 ==== 3.2.2 运动方程推导 ==== 考虑弦上区间 $[x, x + \Delta x]$ 的微元: **水平方向**:张力在 $x$ 处为 $\mathbf{T}(x)$,在 $x + \Delta x$ 处为 $\mathbf{T}(x + \Delta x)$ 设弦的切线与水平方向的夹角为 $\theta$,则: $$T \cos\theta(x + \Delta x) - T \cos\theta(x) = 0$$ 对于小振动,$\cos\theta \approx 1$,水平方向近似平衡。 **垂直方向**:由牛顿第二定律 $$\rho \Delta x \cdot \frac{\partial^2 u}{\partial t^2} = T \sin\theta(x + \Delta x) - T \sin\theta(x)$$ 对于小振动,$\sin\theta \approx \tan\theta = \frac{\partial u}{\partial x}$ 因此: $$\rho \Delta x \cdot u_{tt} = T \left[\frac{\partial u}{\partial x}(x + \Delta x) - \frac{\partial u}{\partial x}(x)\right]$$ 令 $\Delta x \to 0$: $$\rho u_{tt} = T u_{xx}$$ 即: $$u_{tt} = c^2 u_{xx}, \quad c^2 = \frac{T}{\rho}$$ 其中 $c$ 是波在弦上的传播速度。 ===== 3.3 达朗贝尔公式 ===== ==== 3.3.1 通解形式 ==== 考虑无界弦的自由振动: $$\begin{cases} u_{tt} = c^2 u_{xx}, & x \in \mathbb{R}, t > 0 \\ u(x, 0) = \varphi(x), & u_t(x, 0) = \psi(x) \end{cases}$$ **定理 3.1 (达朗贝尔)** 上述 Cauchy 问题的解为: $$u(x, t) = \frac{\varphi(x + ct) + \varphi(x - ct)}{2} + \frac{1}{2c} \int_{x - ct}^{x + ct} \psi(s) \, ds$$ 这就是著名的**达朗贝尔公式**。 ==== 3.3.2 公式推导 ==== **步骤 1**:因式分解 波动方程可写成:$\left(\frac{\partial}{\partial t} + c \frac{\partial}{\partial x}\right)\left(\frac{\partial}{\partial t} - c \frac{\partial}{\partial x}\right) u = 0$ **步骤 2**:变量替换 令 $\xi = x + ct$,$\eta = x - ct$,则: $$\frac{\partial}{\partial t} = c \frac{\partial}{\partial \xi} - c \frac{\partial}{\partial \eta}, \quad \frac{\partial}{\partial x} = \frac{\partial}{\partial \xi} + \frac{\partial}{\partial \eta}$$ 代入方程: $$u_{tt} - c^2 u_{xx} = c^2 (u_{\xi\xi} - 2 u_{\xi\eta} + u_{\eta\eta}) - c^2 (u_{\xi\xi} + 2 u_{\xi\eta} + u_{\eta\eta}) = -4c^2 u_{\xi\eta} = 0$$ 故 $u_{\xi\eta} = 0$ **步骤 3**:求解 对 $\eta$ 积分:$u_\xi = f(\xi)$($f$ 为任意函数) 对 $\xi$ 积分:$u = F(\xi) + G(\eta) = F(x + ct) + G(x - ct)$ **步骤 4**:利用初值确定 $F$ 和 $G$ 由 $u(x, 0) = F(x) + G(x) = \varphi(x)$ ... (1) 由 $u_t(x, 0) = cF'(x) - cG'(x) = \psi(x)$ ... (2) 对 (2) 积分:$F(x) - G(x) = \frac{1}{c} \int_0^x \psi(s) \, ds + C$ ... (3) 由 (1) 和 (3): $$F(x) = \frac{\varphi(x)}{2} + \frac{1}{2c} \int_0^x \psi(s) \, ds + \frac{C}{2}$$ $$G(x) = \frac{\varphi(x)}{2} - \frac{1}{2c} \int_0^x \psi(s) \, ds - \frac{C}{2}$$ 代入通解形式: $$u(x, t) = \frac{\varphi(x + ct) + \varphi(x - ct)}{2} + \frac{1}{2c} \left[\int_0^{x+ct} \psi(s) \, ds - \int_0^{x-ct} \psi(s) \, ds\right]$$ $$= \frac{\varphi(x + ct) + \varphi(x - ct)}{2} + \frac{1}{2c} \int_{x-ct}^{x+ct} \psi(s) \, ds$$ ==== 3.3.3 物理意义 ==== 达朗贝尔公式揭示了一维波动的基本特性: * **$\frac{\varphi(x + ct) + \varphi(x - ct)}{2}$**:初始位移 $\varphi$ 分解为向左和向右传播的两个波,速度均为 $c$ * **$\frac{1}{2c} \int_{x-ct}^{x+ct} \psi(s) \, ds$**:初始速度 $\psi$ 的影响,来自依赖区间 $[x - ct, x + ct]$ 内的贡献 * **有限传播速度**:点 $(x, t)$ 的解只依赖于区间 $[x - ct, x + ct]$ 上的初值,此区间称为**依赖区间** ===== 3.4 能量不等式与唯一性 ===== ==== 3.4.1 能量定义 ==== 对于一维波动方程,定义**能量**: $$E(t) = \frac{1}{2} \int_{-\infty}^{\infty} \left(u_t^2 + c^2 u_x^2\right) \, dx$$ 物理意义: * $\frac{1}{2} u_t^2$:单位质量的动能 * $\frac{1}{2} c^2 u_x^2$:单位长度的势能 ==== 3.4.2 能量守恒 ==== **定理 3.2 (能量守恒)** 对于一维波动方程的解,若当 $|x| \to \infty$ 时 $u_x, u_t \to 0$ 足够快,则: $$\frac{dE}{dt} = 0$$ 即能量守恒。 **证明**: $$\frac{dE}{dt} = \int_{-\infty}^{\infty} \left(u_t u_{tt} + c^2 u_x u_{xt}\right) \, dx$$ 利用 $u_{tt} = c^2 u_{xx}$: $$= \int_{-\infty}^{\infty} \left(c^2 u_t u_{xx} + c^2 u_x u_{xt}\right) \, dx$$ $$= c^2 \int_{-\infty}^{\infty} \frac{\partial}{\partial x}(u_t u_x) \, dx$$ $$= c^2 \left[u_t u_x\right]_{-\infty}^{\infty} = 0$$ (由边界条件) ==== 3.4.3 唯一性 ==== **定理 3.3 (唯一性)** Cauchy 问题的解是唯一的。 **证明**:设 $u_1$ 和 $u_2$ 都是解,令 $w = u_1 - u_2$,则 $w$ 满足: $$\begin{cases} w_{tt} = c^2 w_{xx} \\ w(x, 0) = 0, \quad w_t(x, 0) = 0 \end{cases}$$ 能量:$E_w(t) = \frac{1}{2} \int (w_t^2 + c^2 w_x^2) \, dx$ 初始时刻:$E_w(0) = 0$ 由能量守恒:$E_w(t) = E_w(0) = 0$ 故 $w_t = w_x = 0$,即 $w = \text{常数} = 0$(由初值) 因此 $u_1 = u_2$。 ==== 3.4.4 稳定性 ==== **定理 3.4 (稳定性)** 解连续依赖于初值。 具体地,若 $u$ 和 $\tilde{u}$ 分别对应初值 $(\varphi, \psi)$ 和 $(\tilde{\varphi}, \tilde{\psi})$,则: $$\int [(u_t - \tilde{u}_t)^2 + c^2 (u_x - \tilde{u}_x)^2] \, dx = \int [(\psi - \tilde{\psi})^2 + c^2 (\varphi' - \tilde{\varphi}')^2] \, dx$$ ===== 3.5 半无限弦与反射 ===== ==== 3.5.1 半无界问题 ==== 考虑 $x > 0$ 的半无限弦,边界 $x = 0$ 固定: $$\begin{cases} u_{tt} = c^2 u_{xx}, & x > 0, t > 0 \\ u(0, t) = 0 & \text{(固定端)} \\ u(x, 0) = \varphi(x), \quad u_t(x, 0) = \psi(x), & x > 0 \end{cases}$$ ==== 3.5.2 奇延拓法 ==== 将初值函数奇延拓到全实轴: $$\varphi_{odd}(x) = \begin{cases} \varphi(x), & x > 0 \\ -\varphi(-x), & x < 0 \end{cases}$$ $$\psi_{odd}(x) = \begin{cases} \psi(x), & x > 0 \\ -\psi(-x), & x < 0 \end{cases}$$ 对延拓后的初值使用达朗贝尔公式,可验证: * $u(0, t) = \frac{\varphi_{odd}(ct) + \varphi_{odd}(-ct)}{2} + \cdots = 0$(满足边界条件) **物理解释**: * 当 $t < \frac{x}{c}$ 时,解就是无界弦的解(边界尚未影响到点 $(x, t)$) * 当 $t > \frac{x}{c}$ 时,边界效应到达,相当于一个来自 $x < 0$ 区域的"虚像"波与实波叠加 * 固定端产生**反相反射**:入射波与反射波符号相反 ==== 3.5.3 自由端边界条件 ==== 若边界 $x = 0$ 自由(无外力),则边界条件为: $$u_x(0, t) = 0$$ 此时使用**偶延拓**,可得到:自由端产生**同相反射**。 ===== 3.6 高维波动方程 ===== ==== 3.6.1 三维波动方程的 Poisson 公式 ==== $$\begin{cases} u_{tt} = c^2 \Delta u = c^2 (u_{xx} + u_{yy} + u_{zz}), & (x, y, z) \in \mathbb{R}^3, t > 0 \\ u|_{t=0} = \varphi(x, y, z), \quad u_t|_{t=0} = \psi(x, y, z) \end{cases}$$ **定理 3.5 (Kirchhoff-Poisson)** 三维波动方程 Cauchy 问题的解为: $$u(x, y, z, t) = \frac{\partial}{\partial t}\left[\frac{1}{4\pi c^2 t} \iint_{S_{ct}(M)} \varphi \, dS\right] + \frac{1}{4\pi c^2 t} \iint_{S_{ct}(M)} \psi \, dS$$ 其中 $S_{ct}(M)$ 是以 $M = (x, y, z)$ 为中心、$ct$ 为半径的球面。 **物理意义**(Huygens原理): * 三维波动具有清晰的波前 * 点 $(x, y, z)$ 在时刻 $t$ 的状态仅依赖于球面 $S_{ct}$ 上的初值,而非球内 * 波传播后不留"后效" ==== 3.6.2 二维波动方程的降维法 ==== 二维波动方程: $$u_{tt} = c^2 (u_{xx} + u_{yy})$$ 利用降维法(将二维问题看作三维问题的特例,$z$ 无关),得到**Poisson公式**: $$u(x, y, t) = \frac{\partial}{\partial t}\left[\frac{1}{2\pi c} \iint_{D_{ct}} \frac{\varphi(\xi, \eta)}{\sqrt{c^2 t^2 - r^2}} \, d\xi d\eta\right] + \frac{1}{2\pi c} \iint_{D_{ct}} \frac{\psi(\xi, \eta)}{\sqrt{c^2 t^2 - r^2}} \, d\xi d\eta$$ 其中 $D_{ct}$ 是以 $(x, y)$ 为中心、$ct$ 为半径的圆盘,$r^2 = (\xi - x)^2 + (\eta - y)^2$。 **物理意义**(波的弥散): * 二维波动没有清晰的波前 * 波通过后留下持续的影响("后效") * 这是由于依赖区域是圆盘而非圆周 ===== 3.7 分离变量法 ===== ==== 3.7.1 有界弦的混合问题 ==== 考虑有限弦 $[0, L]$,两端固定: $$\begin{cases} u_{tt} = c^2 u_{xx}, & 0 < x < L, t > 0 \\ u(0, t) = u(L, t) = 0 \\ u(x, 0) = \varphi(x), \quad u_t(x, 0) = \psi(x) \end{cases}$$ ==== 3.7.2 分离变量 ==== 设 $u(x, t) = X(x) T(t)$,代入方程: $$X T'' = c^2 X'' T$$ $$\frac{T''}{c^2 T} = \frac{X''}{X} = -\lambda$$ 得到两个常微分方程: $$X'' + \lambda X = 0, \quad T'' + \lambda c^2 T = 0$$ ==== 3.7.3 求解本征值问题 ==== 边界条件 $X(0) = X(L) = 0$ 给出: * $\lambda_n = \left(\frac{n\pi}{L}\right)^2$,$n = 1, 2, 3, \ldots$ * $X_n(x) = \sin\left(\frac{n\pi x}{L}\right)$ 对应的时间函数: $$T_n(t) = A_n \cos\left(\frac{n\pi c t}{L}\right) + B_n \sin\left(\frac{n\pi c t}{L}\right)$$ ==== 3.7.4 叠加与系数确定 ==== 通解: $$u(x, t) = \sum_{n=1}^{\infty} \left[A_n \cos\left(\frac{n\pi c t}{L}\right) + B_n \sin\left(\frac{n\pi c t}{L}\right)\right] \sin\left(\frac{n\pi x}{L}\right)$$ 由初值条件: $$A_n = \frac{2}{L} \int_0^L \varphi(x) \sin\left(\frac{n\pi x}{L}\right) \, dx$$ $$B_n = \frac{2}{n\pi c} \int_0^L \psi(x) \sin\left(\frac{n\pi x}{L}\right) \, dx$$ ==== 3.7.5 驻波与谐波 ==== * **基频**:$\omega_1 = \frac{\pi c}{L}$,对应频率 $f_1 = \frac{c}{2L}$ * **谐波**:$f_n = \frac{nc}{2L} = n f_1$ * **驻波**:每个模式 $u_n(x, t) = X_n(x) T_n(t)$ 在空间中形成不动的波形(节点和腹点) ===== 3.8 典型例题 ===== **例 3.1** 用达朗贝尔公式求解: $$\begin{cases} u_{tt} = 4 u_{xx}, & x \in \mathbb{R}, t > 0 \\ u(x, 0) = \sin x, \quad u_t(x, 0) = \cos x \end{cases}$$ **解**:$c = 2$,$\varphi(x) = \sin x$,$\psi(x) = \cos x$ $$u(x, t) = \frac{\sin(x + 2t) + \sin(x - 2t)}{2} + \frac{1}{4} \int_{x-2t}^{x+2t} \cos s \, ds$$ $$= \sin x \cos 2t + \frac{1}{4} [\sin s]_{x-2t}^{x+2t}$$ $$= \sin x \cos 2t + \frac{1}{4} [\sin(x + 2t) - \sin(x - 2t)]$$ $$= \sin x \cos 2t + \frac{1}{2} \cos x \sin 2t$$ --- **例 3.2** 求解半无限弦问题: $$\begin{cases} u_{tt} = c^2 u_{xx}, & x > 0, t > 0 \\ u(0, t) = 0 \\ u(x, 0) = e^{-x}, \quad u_t(x, 0) = 0 \end{cases}$$ **解**:奇延拓 $\varphi_{odd}(x) = \text{sgn}(x) e^{-|x|}$ 对 $x > ct$(未受边界影响): $$u(x, t) = \frac{e^{-(x+ct)} + e^{-(x-ct)}}{2} = e^{-x} \cosh(ct)$$ 对 $0 < x < ct$(已受边界影响): $$u(x, t) = \frac{e^{-(x+ct)} - e^{-(ct-x)}}{2} = -e^{-ct} \sinh(x)$$ --- **例 3.3** 证明波动方程的解满足: $$\frac{\partial^2 u}{\partial t^2} - c^2 \frac{\partial^2 u}{\partial x^2} = \left(\frac{\partial}{\partial t} + c \frac{\partial}{\partial x}\right)\left(\frac{\partial}{\partial t} - c \frac{\partial}{\partial x}\right) u$$ 并利用此因式分解给出通解 $u(x,t) = F(x+ct) + G(x-ct)$ 的另一种推导。 **证明**:展开右边: $$\left(\partial_t + c \partial_x\right)\left(u_t - c u_x\right) = u_{tt} - c u_{xt} + c u_{tx} - c^2 u_{xx} = u_{tt} - c^2 u_{xx}$$ 令 $v = u_t - c u_x$,则方程变为 $v_t + c v_x = 0$,解得 $v = h(x - ct)$ 再解 $u_t - c u_x = h(x - ct)$,令 $\xi = x + ct$,$\eta = x - ct$,得: $$-2c u_\eta = h(\eta) \Rightarrow u = F(\xi) + G(\eta) = F(x+ct) + G(x-ct)$$ ===== 3.9 习题 ===== **一、达朗贝尔公式** 1. 用达朗贝尔公式求解下列 Cauchy 问题: (a) $u_{tt} = u_{xx}$,$u(x, 0) = x^2$,$u_t(x, 0) = x$ (b) $u_{tt} = 9 u_{xx}$,$u(x, 0) = \sin x$,$u_t(x, 0) = 3 \cos x$ (c) $u_{tt} = 4 u_{xx}$,$u(x, 0) = 0$,$u_t(x, 0) = \frac{1}{1 + x^2}$ 2. 设 $u$ 满足 $u_{tt} = c^2 u_{xx}$,初值 $u(x, 0) = \varphi(x)$,$u_t(x, 0) = 0$。 (a) 证明 $u(x, t) = \frac{1}{2}[\varphi(x+ct) + \varphi(x-ct)]$ (b) 当 $\varphi(x) = |x|$($|x| \leq 1$,否则为 0),画出 $u(x, t)$ 在不同时刻的波形 **二、能量方法** 3. 对于有限弦 $[0, L]$,两端固定,证明能量 $E(t) = \frac{1}{2} \int_0^L (u_t^2 + c^2 u_x^2) \, dx$ 守恒。 4. 考虑带阻尼的波动方程 $u_{tt} = c^2 u_{xx} - 2\gamma u_t$($\gamma > 0$)。 (a) 定义能量并计算 $\frac{dE}{dt}$ (b) 证明能量随时间衰减 **三、分离变量法** 5. 用分离变量法求解: $$\begin{cases} u_{tt} = u_{xx}, & 0 < x < \pi, t > 0 \\ u(0, t) = u(\pi, t) = 0 \\ u(x, 0) = \sin x + \frac{1}{2} \sin 2x, \quad u_t(x, 0) = 0 \end{cases}$$ 6. 求解 Neumann 边值问题: $$\begin{cases} u_{tt} = c^2 u_{xx}, & 0 < x < L, t > 0 \\ u_x(0, t) = u_x(L, t) = 0 \\ u(x, 0) = \varphi(x), \quad u_t(x, 0) = \psi(x) \end{cases}$$ **四、高维问题** 7. 用球平均法推导三维波动方程的 Kirchhoff 公式。 8. 解释为什么二维波动有后效而三维没有(Huygens 原理)。 **五、综合题** 9. 考虑非齐次波动方程 $u_{tt} = c^2 u_{xx} + f(x, t)$。 (a) 用 Duhamel 原理推导解的公式 (b) 求解 $f(x, t) = \sin x \cos t$,初值为零的问题 10. **波的干涉**:设 $u_1$ 和 $u_2$ 是两个满足相同波动方程的解。证明它们的叠加 $u = u_1 + u_2$ 也是解,并讨论干涉现象。 ===== 本章小结 ===== * 一维波动方程 $u_{tt} = c^2 u_{xx}$ 描述弦振动和波传播 * 达朗贝尔公式给出 Cauchy 问题的显式解 * 能量守恒保证了解的唯一性和稳定性 * 有限弦问题可用分离变量法求解,得到驻波解 * 高维波动方程显示不同维数波传播的差异(Huygens 原理) ===== 延伸阅读 ===== * Strauss, W.A., "Partial Differential Equations", Chapter 4. * Evans, L.C., "Partial Differential Equations", Chapter 2.
偏微分方程/第三章_波动方程.txt
· 最后更改:
2026/02/03 19:45
由
127.0.0.1
页面工具
显示页面
过去修订
反向链接
回到顶部