跳至内容
张叶安的小站
用户工具
登录
站点工具
搜索
工具
显示页面
过去修订
反向链接
最近更改
媒体管理器
网站地图
登录
>
最近更改
媒体管理器
网站地图
您的足迹:
工程数学:第十五章_分离变量法
本页面只读。您可以查看源文件,但不能更改它。如果您觉得这是系统错误,请联系管理员。
====== 第十五章 分离变量法 ====== ===== 15.1 引言 ===== 分离变量法(Method of Separation of Variables)是求解线性偏微分方程定解问题最基本、最重要的方法。其基本思想是将多元函数表示为单变量函数的乘积,从而将偏微分方程转化为常微分方程求解。 ===== 15.2 分离变量法的基本思想 ===== ==== 15.2.1 基本假设 ==== 设解可以表示为各变量函数的乘积形式: $$u(x, y, z, t) = X(x)Y(y)Z(z)T(t) \quad (15.1)$$ 代入偏微分方程后,通过适当变形使方程两边只依赖于不同变量,从而等于常数(分离常数)。 ==== 15.2.2 实施步骤 ==== **步骤 1**:设分离变量形式的解 **步骤 2**:代入方程,分离变量,得到常微分方程组 **步骤 3**:结合边界条件求解本征值问题 **步骤 4**:叠加所有本征解,利用初始条件确定系数 ===== 15.3 弦振动问题 ===== ==== 15.3.1 问题描述 ==== 考虑两端固定的弦的自由振动: $$u_{tt} = a^2 u_{xx}, \quad 0 < x < L, \quad t > 0 \quad (15.2)$$ $$u(0,t) = u(L,t) = 0 \quad (15.3)$$ $$u(x,0) = \varphi(x), \quad u_t(x,0) = \psi(x) \quad (15.4)$$ ==== 15.3.2 分离变量 ==== 设 $u(x,t) = X(x)T(t)$,代入方程: $$X(x)T''(t) = a^2 X''(x)T(t)$$ $$\frac{T''}{a^2 T} = \frac{X''}{X} = -\lambda \quad (15.5)$$ 得到两个常微分方程: $$X'' + \lambda X = 0 \quad (15.6)$$ $$T'' + a^2\lambda T = 0 \quad (15.7)$$ ==== 15.3.3 求解本征值问题 ==== 边界条件 $u(0,t) = u(L,t) = 0$ 转化为: $$X(0) = 0, \quad X(L) = 0 \quad (15.8)$$ **情况分析:** 1. $\lambda < 0$:只有零解(舍去) 2. $\lambda = 0$:只有零解(舍去) 3. $\lambda > 0$:设 $\lambda = k^2$ $$X(x) = A\cos kx + B\sin kx$$ 由 $X(0) = 0$:$A = 0$ 由 $X(L) = 0$:$B\sin kL = 0$ 非零解要求 $\sin kL = 0$,即 $kL = n\pi$,$n = 1, 2, 3, \ldots$ **本征值**: $$\lambda_n = \left(\frac{n\pi}{L}\right)^2, \quad n = 1, 2, 3, \ldots \quad (15.9)$$ **本征函数**: $$X_n(x) = \sin\frac{n\pi x}{L} \quad (15.10)$$ ==== 15.3.4 时间部分的解 ==== $$T_n'' + \left(\frac{na\pi}{L}\right)^2 T_n = 0$$ 解为: $$T_n(t) = C_n\cos\frac{na\pi t}{L} + D_n\sin\frac{na\pi t}{L} \quad (15.11)$$ ==== 15.3.5 叠加与系数确定 ==== 一般解: $$u(x,t) = \sum_{n=1}^{\infty} \left(A_n\cos\frac{na\pi t}{L} + B_n\sin\frac{na\pi t}{L}\right)\sin\frac{n\pi x}{L} \quad (15.12)$$ 由初始条件: $$u(x,0) = \sum_{n=1}^{\infty} A_n\sin\frac{n\pi x}{L} = \varphi(x) \quad (15.13)$$ $$u_t(x,0) = \sum_{n=1}^{\infty} B_n\frac{na\pi}{L}\sin\frac{n\pi x}{L} = \psi(x) \quad (15.14)$$ 利用正交性: $$A_n = \frac{2}{L}\int_0^L \varphi(x)\sin\frac{n\pi x}{L}dx \quad (15.15)$$ $$B_n = \frac{2}{na\pi}\int_0^L \psi(x)\sin\frac{n\pi x}{L}dx \quad (15.16)$$ ===== 15.4 热传导问题 ===== ==== 15.4.1 一维热传导 ==== $$u_t = a^2 u_{xx}, \quad 0 < x < L, \quad t > 0 \quad (15.17)$$ $$u(0,t) = u(L,t) = 0 \quad (15.18)$$ $$u(x,0) = \varphi(x) \quad (15.19)$$ 设 $u(x,t) = X(x)T(t)$: $$\frac{T'}{a^2 T} = \frac{X''}{X} = -\lambda \quad (15.20)$$$ $$X'' + \lambda X = 0, \quad X(0) = X(L) = 0 \quad (15.21)$$ 本征值和本征函数与弦振动相同: $$\lambda_n = \left(\frac{n\pi}{L}\right)^2, \quad X_n(x) = \sin\frac{n\pi x}{L} \quad (15.22)$$ 时间部分: $$T_n' + \left(\frac{na\pi}{L}\right)^2 T_n = 0 \Rightarrow T_n(t) = C_n e^{-\left(\frac{na\pi}{L}\right)^2 t} \quad (15.23)$$ 解: $$u(x,t) = \sum_{n=1}^{\infty} A_n e^{-\left(\frac{na\pi}{L}\right)^2 t}\sin\frac{n\pi x}{L} \quad (15.24)$$ $$A_n = \frac{2}{L}\int_0^L \varphi(x)\sin\frac{n\pi x}{L}dx \quad (15.25)$$ ==== 15.4.2 二维热传导 ==== $$u_t = a^2(u_{xx} + u_{yy}) \quad (15.26)$$ 设 $u(x,y,t) = X(x)Y(y)T(t)$,逐步分离变量。 ===== 15.5 极坐标分离变量 ===== ==== 15.5.1 拉普拉斯方程 ==== 二维极坐标: $$\frac{1}{r}\frac{\partial}{\partial r}\left(r\frac{\partial u}{\partial r}\right) + \frac{1}{r^2}\frac{\partial^2 u}{\partial \theta^2} = 0 \quad (15.27)$$ 设 $u(r,\theta) = R(r)\Theta(\theta)$: $$\frac{r}{R}\frac{d}{dr}\left(r\frac{dR}{dr}\right) = -\frac{1}{\Theta}\frac{d^2\Theta}{d\theta^2} = \lambda \quad (15.28)$$ **角度部分**: $$\Theta'' + \lambda\Theta = 0 \quad (15.29)$$ 周期性边界条件 $\Theta(\theta + 2\pi) = \Theta(\theta)$ 要求 $\lambda = n^2$,$n = 0, 1, 2, \ldots$ $$\Theta_n(\theta) = \begin{cases} A_0, & n = 0 \\ A_n\cos n\theta + B_n\sin n\theta, & n \geq 1 \end{cases} \quad (15.30)$$ **径向部分**: $$r^2 R'' + r R' - n^2 R = 0 \quad (15.31)$$ 这是Euler方程,解为: $$R_n(r) = \begin{cases} C_0 + D_0\ln r, & n = 0 \\ C_n r^n + D_n r^{-n}, & n \geq 1 \end{cases} \quad (15.32)$$ ==== 15.5.2 圆域内的拉普拉斯问题 ==== 若要求解在圆内有限($r = 0$ 处),则 $D_n = 0$: $$u(r,\theta) = \frac{a_0}{2} + \sum_{n=1}^{\infty} r^n(a_n\cos n\theta + b_n\sin n\theta) \quad (15.33)$$ ===== 15.6 柱坐标分离变量 ===== 柱坐标 $(\rho, \varphi, z)$: $$\frac{1}{\rho}\frac{\partial}{\partial\rho}\left(\rho\frac{\partial u}{\partial\rho}\right) + \frac{1}{\rho^2}\frac{\partial^2 u}{\partial\varphi^2} + \frac{\partial^2 u}{\partial z^2} = 0 \quad (15.34)$$ 设 $u = R(\rho)\Phi(\varphi)Z(z)$: $$\frac{1}{R}\left(R'' + \frac{1}{\rho}R'\right) + \frac{1}{\rho^2}\frac{\Phi''}{\Phi} + \frac{Z''}{Z} = 0 \quad (15.35)$$ 分离得到: $$Z'' + \mu Z = 0 \quad (15.36)$$ $$\Phi'' + m^2\Phi = 0 \quad (15.37)$$ $$\rho^2 R'' + \rho R' + (\mu\rho^2 - m^2)R = 0 \quad (15.38)$$ 方程 $(15.38)$ 是Bessel方程,解为Bessel函数。 ===== 15.7 球坐标分离变量 ===== 球坐标 $(r, \theta, \varphi)$: $$\frac{1}{r^2}\frac{\partial}{\partial r}\left(r^2\frac{\partial u}{\partial r}\right) + \frac{1}{r^2\sin\theta}\frac{\partial}{\partial\theta}\left(\sin\theta\frac{\partial u}{\partial\theta}\right) + \frac{1}{r^2\sin^2\theta}\frac{\partial^2 u}{\partial\varphi^2} = 0 \quad (15.39)$$ 设 $u = R(r)\Theta(\theta)\Phi(\varphi)$,分离后得到: $$\frac{d}{dr}\left(r^2\frac{dR}{dr}\right) - l(l+1)R = 0 \quad (15.40)$$ $$\frac{1}{\sin\theta}\frac{d}{d\theta}\left(\sin\theta\frac{d\Theta}{d\theta}\right) + \left[l(l+1) - \frac{m^2}{\sin^2\theta}\right]\Theta = 0 \quad (15.41)$$ $$\Phi'' + m^2\Phi = 0 \quad (15.42)$$ 方程 $(15.41)$ 是连带Legendre方程,$(15.40)$ 的解为 $r^l$ 和 $r^{-l-1}$。 ===== 15.8 习题 ===== **习题 15.1** 用分离变量法求解:$u_{tt} = u_{xx}$,$u(0,t) = u(1,t) = 0$,$u(x,0) = \sin\pi x$,$u_t(x,0) = 0$。 **习题 15.2** 求解热传导问题:$u_t = u_{xx}$,$u_x(0,t) = u_x(\pi,t) = 0$,$u(x,0) = x$。 **习题 15.3** 求解圆环上的拉普拉斯方程,边界条件为 $u(a,\theta) = f(\theta)$。 **习题 15.4** 证明柱坐标分离变量后得到的径向方程是Bessel方程。 **习题 15.5** 求解矩形膜振动问题:$u_{tt} = u_{xx} + u_{yy}$,$0 < x < a$,$0 < y < b$,四边固定。 **习题 15.6** 用分离变量法求解球内拉普拉斯方程。 **习题 15.7** 讨论非齐次边界条件的处理方法。 ===== 15.9 本章小结 ===== 1. **基本思想**:$u = X(x)Y(y)\cdots$,将PDE化为ODE 2. **弦振动**:本征函数 $\sin\frac{n\pi x}{L}$,驻波解 3. **热传导**:指数衰减模态,本征函数与波动相同 4. **极坐标**:角度部分为三角函数,径向部分为幂函数 5. **柱坐标**:径向部分为Bessel函数 6. **球坐标**:角度部分为球谐函数,径向部分为幂函数 ===== 参考文献 ===== 1. Haberman, R. Applied Partial Differential Equations. 2. 谷超豪, 李大潜, 陈恕行. 数学物理方程. 3. Zauderer, E. Partial Differential Equations of Applied Mathematics. ====== 章节信息 ====== 编辑次数:1 创建日期:2025-01-15 最后修改:2025-01-15
工程数学/第十五章_分离变量法.txt
· 最后更改:
2026/02/03 14:13
由
127.0.0.1
页面工具
显示页面
过去修订
反向链接
回到顶部