====== 第六章 分离变量法 ====== ===== 6.1 分离变量法的基本思想 ===== **基本假设**:解可以表示为各变量函数的乘积: $$u(x, t) = X(x)T(t)$$ 或对于高维:$u(x, y, z, t) = X(x)Y(y)Z(z)T(t)$ **基本步骤**: 1. 假设分离变量形式代入PDE 2. 分离得到各变量的常微分方程 3. 结合边界条件求解特征值问题 4. 叠加得到一般解 5. 利用初始条件确定系数 ===== 6.2 热传导方程的分离变量 ===== **问题**:$u_t = a^2 u_{xx}$,$0 < x < L$,$t > 0$ 边界条件:$u(0,t) = u(L,t) = 0$ 初始条件:$u(x,0) = \varphi(x)$ **求解过程**: 设 $u = X(x)T(t)$,代入得: $$X T' = a^2 X'' T \Rightarrow \frac{T'}{a^2 T} = \frac{X''}{X} = -\lambda$$ 得到两个ODE: - $X'' + \lambda X = 0$,$X(0) = X(L) = 0$ - $T' + a^2\lambda T = 0$ **特征值问题**: 由边界条件,$\lambda_n = \left(\frac{n\pi}{L}\right)^2$,$X_n(x) = \sin\frac{n\pi x}{L}$,$n = 1, 2, 3, \ldots$ 时间部分:$T_n(t) = e^{-a^2\lambda_n t} = e^{-\left(\frac{n\pi a}{L}\right)^2 t}$ **一般解**: $$u(x,t) = \sum_{n=1}^\infty c_n e^{-\left(\frac{n\pi a}{L}\right)^2 t}\sin\frac{n\pi x}{L}$$ **确定系数**: $$c_n = \frac{2}{L}\int_0^L \varphi(x)\sin\frac{n\pi x}{L}dx$$ ===== 6.3 波动方程的分离变量 ===== **问题**:$u_{tt} = a^2 u_{xx}$,$u(0,t) = u(L,t) = 0$ 初始条件:$u(x,0) = \varphi(x)$,$u_t(x,0) = \psi(x)$ **特征值**:与热方程相同,$\lambda_n = \left(\frac{n\pi}{L}\right)^2$ 时间方程:$T'' + a^2\lambda_n T = 0$ 解:$T_n(t) = A_n\cos\frac{n\pi a t}{L} + B_n\sin\frac{n\pi a t}{L}$ **一般解**: $$u(x,t) = \sum_{n=1}^\infty \left(A_n\cos\frac{n\pi a t}{L} + B_n\sin\frac{n\pi a t}{L}\right)\sin\frac{n\pi x}{L}$$ **系数**: $$A_n = \frac{2}{L}\int_0^L \varphi(x)\sin\frac{n\pi x}{L}dx$$ $$B_n = \frac{2}{n\pi a}\int_0^L \psi(x)\sin\frac{n\pi x}{L}dx$$ ===== 6.4 矩形区域上的Laplace方程 ===== **问题**:$u_{xx} + u_{yy} = 0$,$0 < x < a$,$0 < y < b$ 边界条件:$u(0,y) = u(a,y) = 0$,$u(x,0) = 0$,$u(x,b) = f(x)$ **分离变量**:设 $u = X(x)Y(y)$ $$\frac{X''}{X} = -\frac{Y''}{Y} = -\lambda$$ $x$方向特征值:$\lambda_n = \left(\frac{n\pi}{a}\right)^2$,$X_n = \sin\frac{n\pi x}{a}$ $Y$的方程:$Y'' - \lambda_n Y = 0$,解为 $Y_n = A_n\cosh\frac{n\pi y}{a} + B_n\sinh\frac{n\pi y}{a}$ 由 $Y(0) = 0$ 得 $A_n = 0$,故: $$u(x,y) = \sum_{n=1}^\infty B_n\sinh\frac{n\pi y}{a}\sin\frac{n\pi x}{a}$$ 由 $u(x,b) = f(x)$: $$B_n = \frac{2}{a\sinh\frac{n\pi b}{a}}\int_0^a f(x)\sin\frac{n\pi x}{a}dx$$ ===== 6.5 圆域上的Laplace方程 ===== **极坐标**:$u_{rr} + \frac{1}{r}u_r + \frac{1}{r^2}u_{\theta\theta} = 0$ **分离变量**:设 $u = R(r)\Theta(\theta)$ $$\frac{r^2 R'' + rR'}{R} = -\frac{\Theta''}{\Theta} = \lambda$$ **角向方程**:$\Theta'' + \lambda\Theta = 0$,周期条件 $\Theta(\theta + 2\pi) = \Theta(\theta)$ 特征值:$\lambda_n = n^2$,$n = 0, 1, 2, \ldots$ 特征函数:$\Theta_n = A_n\cos n\theta + B_n\sin n\theta$ **径向方程**(Euler方程):$r^2R'' + rR' - n^2R = 0$ 解:$R_0 = C_0 + D_0\ln r$,$R_n = C_n r^n + D_n r^{-n}$($n \geq 1$) 有界性要求 $D_n = 0$($n \geq 0$)。 **Poisson公式**: $$u(r,\theta) = \frac{a^2-r^2}{2\pi}\int_0^{2\pi}\frac{f(\varphi)}{a^2-2ar\cos(\theta-\varphi)+r^2}d\varphi$$ ===== 6.6 非齐次问题的处理 ===== **6.6.1 非齐次方程** 方法:特征函数展开(Fourier方法) 设 $u(x,t) = \sum_n T_n(t)X_n(x)$,$f(x,t) = \sum_n f_n(t)X_n(x)$ 对每个模态得到ODE:$T_n'(t) + a^2\lambda_n T_n = f_n(t)$ **6.6.2 非齐次边界条件** 方法:引入辅助函数化为齐次 例如:$u(0,t) = g(t)$,$u(L,t) = h(t)$ 令 $v = u - \left[g(t) + \frac{x}{L}(h(t)-g(t))\right]$ ===== 6.7 习题 ===== **习题6.1**:用分离变量法求解 $u_t = u_{xx}$,$u(0,t) = u(\pi,t) = 0$,$u(x,0) = \sin x + 2\sin 3x$。 **习题6.2**:求解 $u_{tt} = u_{xx}$,$u(0,t) = u(\pi,t) = 0$,$u(x,0) = x(\pi-x)$,$u_t(x,0) = 0$。 **习题6.3**:求解矩形区域上的Laplace方程,边界条件为 $u(0,y) = u(a,y) = u(x,0) = 0$,$u(x,b) = \sin\frac{\pi x}{a}$。 **习题6.4**:用分离变量法求解圆环 $a < r < b$ 上的Laplace方程,边界条件 $u(a,\theta) = 0$,$u(b,\theta) = \sin\theta$。 **习题6.5**:求解非齐次热方程 $u_t = u_{xx} + x$,边界条件 $u(0,t) = u(1,t) = 0$,初始条件 $u(x,0) = 0$。 **习题6.6**:证明分离变量法得到的解在 $t > 0$ 时是光滑的(热方程情形)。