格林函数(Green's function)是求解线性微分方程边值问题的重要工具。它将微分方程的解表示为积分形式,把微分运算转化为积分运算。格林函数方法在数学物理、量子力学、电磁学等领域有广泛应用。
考虑线性微分算子 $L$ 作用于函数 $u$ 的方程: $$Lu(x) = f(x) \quad (13.1)$$
定义 13.1 算子 $L$ 在给定边界条件下的格林函数 $G(x, \xi)$ 满足: $$LG(x, \xi) = \delta(x - \xi) \quad (13.2)$$
其中 $\delta(x - \xi)$ 是Dirac delta函数,满足:
$$\delta(x - \xi) = \begin{cases} 0, & x \neq \xi
\infty, & x = \xi \end{cases}, \quad \int_{-\infty}^{\infty} \delta(x - \xi) dx = 1 \quad (13.3)$$
定理 13.1 如果 $G(x, \xi)$ 是格林函数,则方程 $(13.1)$ 的解可表示为: $$u(x) = \int G(x, \xi) f(\xi) d\xi \quad (13.4)$$
证明: $$Lu(x) = L\int G(x, \xi) f(\xi) d\xi = \int LG(x, \xi) f(\xi) d\xi = \int \delta(x - \xi) f(\xi) d\xi = f(x)$$
考虑Sturm-Liouville问题: $$\frac{d}{dx}\left[p(x)\frac{dy}{dx}\right] + q(x)y = -f(x) \quad (13.5)$$ $$\alpha_1 y(a) + \alpha_2 y'(a) = 0, \quad \beta_1 y(b) + \beta_2 y'(b) = 0 \quad (13.6)$$
定理 13.2 设 $y_1(x)$ 和 $y_2(x)$ 分别是齐次方程满足左、右边界条件的解,且它们在 $[a, b]$ 上线性无关(即朗斯基行列式 $W \neq 0$)。则格林函数为:
$$G(x, \xi) = \begin{cases} \frac{y_1(x)y_2(\xi)}{p(\xi)W(\xi)}, & a \leq x \leq \xi
\frac{y_1(\xi)y_2(x)}{p(\xi)W(\xi)}, & \xi \leq x \leq b \end{cases} \quad (13.7)$$
其中 $W(\xi) = y_1(\xi)y_2'(\xi) - y_1'(\xi)y_2(\xi)$ 是朗斯基行列式。
性质 1:对称性 $$G(x, \xi) = G(\xi, x) \quad (13.8)$$ (对于自伴算子)
性质 2:连续性 $G(x, \xi)$ 在 $x = \xi$ 处连续。
性质 3:导数跃变 $$\left.\frac{\partial G}{\partial x}\right|_{x=\xi^+} - \left.\frac{\partial G}{\partial x}\right|_{x=\xi^-} = \frac{1}{p(\xi)} \quad (13.9)$$
例 13.1 求边值问题 $y = -f(x)$,$y(0) = y(1) = 0$ 的格林函数。
解: 齐次方程 $y = 0$ 的通解为 $y = c_1 + c_2 x$。
满足 $y(0) = 0$ 的解:$y_1(x) = x$
满足 $y(1) = 0$ 的解:$y_2(x) = 1 - x$
朗斯基行列式:
$$W = \begin{vmatrix} x & 1-x
1 & -1 \end{vmatrix} = -x - (1-x) = -1$$
$p(x) = 1$,所以:
$$G(x, \xi) = \begin{cases} x(1-\xi), & 0 \leq x \leq \xi
\xi(1-x), & \xi \leq x \leq 1 \end{cases}$$
例 13.2 求 $y + k^2 y = -f(x)$,$y(0) = y(L) = 0$ 的格林函数($k \neq \frac{n\pi}{L}$)。
解: 齐次解:$y = c_1 \cos kx + c_2 \sin kx$
$y_1(x)$ 满足 $y(0) = 0$:$y_1(x) = \sin kx$
$y_2(x)$ 满足 $y(L) = 0$:$y_2(x) = \sin k(L-x)$
朗斯基行列式:
$$W = \begin{vmatrix} \sin kx & \sin k(L-x) = -f(x)$,$y(0) = y(\pi) = 0$ 的格林函数。
k\cos kx & -k\cos k(L-x) \end{vmatrix} = -k\sin kx \cos k(L-x) - k\cos kx \sin k(L-x)$$
$$= -k\sin(kx + k(L-x)) = -k\sin kL$$
格林函数:
$$G(x, \xi) = \begin{cases} \frac{\sin kx \cdot \sin k(L-\xi)}{k\sin kL}, & x \leq \xi
\frac{\sin k\xi \cdot \sin k(L-x)}{k\sin kL}, & x \geq \xi \end{cases}$$
===== 13.4 偏微分方程的格林函数 =====
==== 13.4.1 拉普拉斯方程的格林函数 ====
三维拉普拉斯算子:$\nabla^2 = \frac{\partial^2}{\partial x^2} + \frac{\partial^2}{\partial y^2} + \frac{\partial^2}{\partial z^2}$
定义 13.2 三维自由空间格林函数满足:
$$\nabla^2 G(\vec{r}, \vec{r}') = -\delta(\vec{r} - \vec{r}') \quad (13.10)$$
定理 13.3 三维自由空间格林函数为:
$$G(\vec{r}, \vec{r}') = \frac{1}{4\pi|\vec{r} - \vec{r}'|} \quad (13.11)$$
证明概要: 在球坐标系中,当 $\vec{r} \neq \vec{r}'$ 时,$\nabla^2 G = 0$,解为 $G = \frac{A}{|\vec{r} - \vec{r}'|}$。由积分 $\int \nabla^2 G dV = -1$ 确定 $A = \frac{1}{4\pi}$。
==== 13.4.2 亥姆霍兹方程的格林函数 ====
$$\nabla^2 G + k^2 G = -\delta(\vec{r} - \vec{r}') \quad (13.12)$$
出射波格林函数:
$$G^{(+)}(\vec{r}, \vec{r}') = \frac{e^{ik|\vec{r} - \vec{r}'|}}{4\pi|\vec{r} - \vec{r}'|} \quad (13.13)$$
入射波格林函数:
$$G^{(-)}(\vec{r}, \vec{r}') = \frac{e^{-ik|\vec{r} - \vec{r}'|}}{4\pi|\vec{r} - \vec{r}'|} \quad (13.14)$$
==== 13.4.3 波动方程的格林函数 ====
三维波动方程:
$$\nabla^2 u - \frac{1}{c^2}\frac{\partial^2 u}{\partial t^2} = -f(\vec{r}, t) \quad (13.15)$$
推迟格林函数:
$$G_R(\vec{r}, t; \vec{r}', t') = \frac{\delta(t - t' - \frac{|\vec{r} - \vec{r}'|}{c})}{4\pi|\vec{r} - \vec{r}'|} \quad (13.16)$$
超前格林函数:
$$G_A(\vec{r}, t; \vec{r}', t') = \frac{\delta(t - t' + \frac{|\vec{r} - \vec{r}'|}{c})}{4\pi|\vec{r} - \vec{r}'|} \quad (13.17)$$
==== 13.4.4 二维格林函数 ====
二维拉普拉斯方程:
$$\nabla^2 G = -\delta(\vec{\rho} - \vec{\rho}') \quad (13.18)$$
格林函数:
$$G(\vec{\rho}, \vec{\rho}') = -\frac{1}{2\pi}\ln|\vec{\rho} - \vec{\rho}'| \quad (13.19)$$
===== 13.5 格林函数的应用 =====
==== 13.5.1 静电学 ====
电势满足泊松方程:
$$\nabla^2 \phi = -\frac{\rho}{\varepsilon_0} \quad (13.20)$$
解:
$$\phi(\vec{r}) = \frac{1}{4\pi\varepsilon_0} \int \frac{\rho(\vec{r}')}{|\vec{r} - \vec{r}'|} d^3r' \quad (13.21)$$
==== 13.5.2 量子力学散射 ====
定态薛定谔方程:
$$\left(-\frac{\hbar^2}{2m}\nabla^2 + V(\vec{r})\right)\psi = E\psi \quad (13.22)$$
改写为:
$$\left(\nabla^2 + k^2\right)\psi = U(\vec{r})\psi \quad (13.23)$$
其中 $k^2 = \frac{2mE}{\hbar^2}$,$U = \frac{2mV}{\hbar^2}$。
利用格林函数,得到Lippmann-Schwinger方程:
$$\psi(\vec{r}) = \phi(\vec{r}) + \int G^{(+)}(\vec{r}, \vec{r}')U(\vec{r}')\psi(\vec{r}')d^3r' \quad (13.24)$$
===== 13.6 本征函数展开法 =====
定理 13.4 如果 $\{\phi_n(x)\}$ 是算子 $L$ 的正交归一本征函数系,对应本征值 $\lambda_n$,则格林函数可展开为:
$$G(x, \xi) = \sum_n \frac{\phi_n(x)\phi_n(\xi)}{\lambda_n} \quad (13.25)$$
例 13.3 用本征函数展开法求 $y
解: 本征值问题 $-y = \lambda y$,$y(0) = y(\pi) = 0$
本征值:$\lambda_n = n^2$,$n = 1, 2, 3, \ldots$
本征函数:$\phi_n(x) = \sqrt{\frac{2}{\pi}}\sin nx$
格林函数:
$$G(x, \xi) = \sum_{n=1}^{\infty} \frac{2\sin nx \sin n\xi}{\pi n^2}$$
===== 13.7 习题 =====
习题 13.1 求边值问题 $y - y = -f(x)$,$y(0) = y'(0)$,$y(1) + y'(1) = 0$ 的格林函数。
习题 13.2 证明格林函数的对称性 $G(x, \xi) = G(\xi, x)$。
习题 13.3 验证例13.1中的格林函数满足导数跃变条件。
习题 13.4 用格林函数求解 $y'' = -1$,$y(0) = y(1) = 0$。
习题 13.5 证明二维拉普拉斯方程格林函数 $G = -\frac{1}{2\pi}\ln\rho$ 满足 $\nabla^2 G = -\delta(\vec{\rho})$。
习题 13.6 用本征函数展开法求圆域内拉普拉斯方程的格林函数。
习题 13.7 推导热传导方程的格林函数。
1. 格林函数定义:$LG = \delta(x - \xi)$
2. ODE格林函数:用齐次解构造,在 $x = \xi$ 处连续,导数有跃变
3. PDE格林函数:
4. 应用:将微分方程转化为积分方程,简化求解
1. Stakgold, I. Green's Functions and Boundary Value Problems. 2. Barton, G. Elements of Green's Functions and Propagation. 3. Jackson, J.D. Classical Electrodynamics (Chapter on Green's functions).
编辑次数:1 创建日期:2025-01-15 最后修改:2025-01-15