常系数线性微分方程是高阶线性方程中最重要的一类,其理论完善,解法系统,在物理、工程等领域有广泛应用。
<math>n</math> 阶常系数线性微分方程的一般形式为: <math>y^{(n)} + a_1y^{(n-1)} + \cdots + a_{n-1}y' + a_ny = f(x)</math>
其中 <math>a_1, a_2, \ldots, a_n</math> 是实常数,<math>f(x)</math> 是已知函数。
考虑二阶方程:
<math>y + py' + qy = 0</math>
设解为 <math>y = e^{\lambda x}</math>,代入得:
<math>\lambda^2e^{\lambda x} + p\lambda e^{\lambda x} + qe^{\lambda x} = 0</math>
即 <math>(\lambda^2 + p\lambda + q)e^{\lambda x} = 0</math>
由于 <math>e^{\lambda x} \neq 0</math>,所以:
<math>\lambda^2 + p\lambda + q = 0</math>
这称为方程的特征方程。
==== 5.2.2 特征根的三种情况 ====
设特征方程的根为 <math>\lambda_1, \lambda_2</math>。
情况一:两个不等实根 <math>\lambda_1 \neq \lambda_2 \in \mathbb{R}</math>
基本解组: <math>e^{\lambda_1 x}, e^{\lambda_2 x}</math>
通解:<math>y = C_1e^{\lambda_1 x} + C_2e^{\lambda_2 x}</math>
情况二:两个相等实根 <math>\lambda_1 = \lambda_2 = \lambda</math>
此时只有一个解 <math>e^{\lambda x}</math>。由降阶法可得另一个线性无关解 <math>xe^{\lambda x}</math>。
基本解组: <math>e^{\lambda x}, xe^{\lambda x}</math>
通解:<math>y = (C_1 + C_2x)e^{\lambda x}</math>
情况三:共轭复根 <math>\lambda = \alpha \pm i\beta, \beta \neq 0</math>
基本解组(复值): <math>e^{(\alpha+i\beta)x}, e^{(\alpha-i\beta)x}</math>
利用Euler公式 <math>e^{i\theta} = \cos\theta + i\sin\theta</math>,可得实值基本解组:
<math>e^{\alpha x}\cos(\beta x), e^{\alpha x}\sin(\beta x)</math>
通解:<math>y = e^{\alpha x}(C_1\cos(\beta x) + C_2\sin(\beta x))</math>
例 5.1 求解 <math>y - 5y' + 6y = 0</math>。
解: 特征方程 <math>\lambda^2 - 5\lambda + 6 = 0</math>,即 <math>(\lambda - 2)(\lambda - 3) = 0</math>。
根为 <math>\lambda_1 = 2, \lambda_2 = 3</math>(不等实根)。
通解:<math>y = C_1e^{2x} + C_2e^{3x}</math>。
例 5.2 求解 <math>y - 4y' + 4y = 0</math>。
解: 特征方程 <math>\lambda^2 - 4\lambda + 4 = 0</math>,即 <math>(\lambda - 2)^2 = 0</math>。
重根 <math>\lambda = 2</math>。
通解:<math>y = (C_1 + C_2x)e^{2x}</math>。
例 5.3 求解 <math>y + 4y' + 13y = 0</math>。
解: 特征方程 <math>\lambda^2 + 4\lambda + 13 = 0</math>。
<math>\lambda = \frac{-4 \pm \sqrt{16-52}}{2} = -2 \pm 3i</math>。
通解:<math>y = e^{-2x}(C_1\cos 3x + C_2\sin 3x)</math>。
对于 <math>n</math> 阶方程,特征方程为: <math>\lambda^n + a_1\lambda^{n-1} + \cdots + a_{n-1}\lambda + a_n = 0</math>
设特征根为 <math>\lambda_1, \lambda_2, \ldots, \lambda_n</math>(计重数)。
通解构造规则:
例 5.4 求解 <math>y^{(4)} - y = 0</math>。
解: 特征方程 <math>\lambda^4 - 1 = 0</math>,即 <math>(\lambda^2 - 1)(\lambda^2 + 1) = 0</math>。
根为 <math>\lambda = \pm 1, \pm i</math>。
通解:<math>y = C_1e^x + C_2e^{-x} + C_3\cos x + C_4\sin x</math>。
例 5.5 求解 <math>y' - 3y + 3y' - y = 0</math>。
解: 特征方程 <math>\lambda^3 - 3\lambda^2 + 3\lambda - 1 = 0</math>,即 <math>(\lambda - 1)^3 = 0</math>。
三重根 <math>\lambda = 1</math>。
通解:<math>y = (C_1 + C_2x + C_3x^2)e^x</math>。
当 <math>f(x)</math> 为某些特殊形式时,可用待定系数法求特解。
类型一: <math>f(x) = P_m(x)e^{\alpha x}</math>,其中 <math>P_m(x)</math> 是 <math>m</math> 次多项式。
设特解形式: <math>y^* = x^k Q_m(x)e^{\alpha x}</math>
其中:
例 5.6 求解 <math>y - 3y' + 2y = xe^x</math>。
解: 齐次通解 <math>y_h = C_1e^x + C_2e^{2x}</math>(特征根 <math>\lambda = 1, 2</math>)。
<math>f(x) = xe^x</math>,<math>\alpha = 1</math> 是单特征根,设:
<math>y^* = x(ax + b)e^x = (ax^2 + bx)e^x</math>
求导代入,比较系数得 <math>a = -\frac{1}{2}, b = -1</math>。
特解:<math>y^* = -x(\frac{x}{2} + 1)e^x</math>
通解:<math>y = C_1e^x + C_2e^{2x} - \frac{x(x+2)e^x}{2}</math>。
类型二: <math>f(x) = e^{\alpha x}[P_m(x)\cos\beta x + Q_n(x)\sin\beta x]</math>
设特解形式:
<math>y^* = x^k e^{\alpha x}[R_l(x)\cos\beta x + S_l(x)\sin\beta x]</math>
其中 <math>l = \max(m, n)</math>,<math>k</math> 是 <math>\alpha + i\beta</math> 作为特征根的重数。
例 5.7 求解 <math>y + y = \sin x</math>。
解: 齐次通解 <math>y_h = C_1\cos x + C_2\sin x</math>。
<math>f(x) = \sin x = e^{0x}[0 \cdot \cos x + 1 \cdot \sin x]</math>,<math>\alpha = 0, \beta = 1</math>。
<math>\alpha + i\beta = i</math> 是单特征根,设: <math>y^* = x(a\cos x + b\sin x)</math>
代入求得 <math>a = -\frac{1}{2}, b = 0</math>。
通解:<math>y = C_1\cos x + C_2\sin x - \frac{x\cos x}{2}</math>。
对于一般的 <math>f(x)</math>,可用常数变易法求特解。
设齐次通解为 <math>y_h = C_1y_1 + C_2y_2</math>,设特解形式: <math>y^* = C_1(x)y_1 + C_2(x)y_2</math>
其中 <math>C_1(x), C_2(x)</math> 满足:
<math>\begin{cases} C_1'y_1 + C_2'y_2 = 0
C_1'y_1' + C_2'y_2' = f(x) \end{cases}</math>
解出 <math>C_1', C_2'</math>,积分得 <math>C_1, C_2</math>。
例 5.8 用常数变易法求解 <math>y + y = \tan x</math>。
解: 齐次通解 <math>y_h = C_1\cos x + C_2\sin x</math>。
设 <math>y^* = C_1(x)\cos x + C_2(x)\sin x</math>。
方程组:
<math>\begin{cases} C_1'\cos x + C_2'\sin x = 0 = D(D-1)y</math>,<math>x^3y
-C_1'\sin x + C_2'\cos x = \tan x \end{cases}</math>
解得:
<math>C_1' = -\sin x \tan x = -\frac{\sin^2 x}{\cos x} = \cos x - \sec x</math>
<math>C_2' = \sin x</math>
积分得:
<math>C_1 = \sin x - \ln|\sec x + \tan x|</math>
<math>C_2 = -\cos x</math>
特解:<math>y^* = -\cos x \ln|\sec x + \tan x|</math>
通解:<math>y = C_1\cos x + C_2\sin x - \cos x \ln|\sec x + \tan x|</math>。
===== 5.4 Euler方程 =====
==== 5.4.1 定义 ====
定义 5.1 形如
<math>x^ny^{(n)} + a_1x^{n-1}y^{(n-1)} + \cdots + a_{n-1}xy' + a_ny = f(x)</math>
的方程称为Euler方程或Cauchy-Euler方程,其中 <math>a_i</math> 为常数。
==== 5.4.2 解法:变量替换 ====
对于 <math>x > 0</math>,令 <math>x = e^t</math>(即 <math>t = \ln x</math>)。
则:<math>\frac{dy}{dx} = \frac{dy}{dt}\frac{dt}{dx} = \frac{1}{x}\frac{dy}{dt}</math>,即 <math>xy' = \frac{dy}{dt} = Dy</math>,其中 <math>D = \frac{d}{dt}</math>。
类似地:<math>x^2y' = D(D-1)(D-2)y</math>,等等。
Euler方程化为常系数线性方程。
例 5.9 求解 <math>x^2y + xy' - y = 0</math>。
解: 令 <math>x = e^t</math>,方程变为: <math>D(D-1)y + Dy - y = 0</math> <math>(D^2 - 1)y = 0</math>
特征方程 <math>\lambda^2 - 1 = 0</math>,<math>\lambda = \pm 1</math>。
关于 <math>t</math> 的通解:<math>y = C_1e^t + C_2e^{-t}</math>
回代 <math>t = \ln x</math>:<math>y = C_1x + \frac{C_2}{x}</math>。
习题 5.1 求解下列常系数齐次方程:
a) <math>y'' + y' - 6y = 0</math> b) <math>y'' + 6y' + 9y = 0</math> c) <math>y'' + 2y' + 5y = 0</math> d) <math>y''' - 2y'' + y' - 2y = 0</math>
习题 5.2 用待定系数法求下列方程的特解:
a) <math>y'' - 4y' + 4y = e^{2x}</math>
b) <math>y'' + y = x\sin x</math>
c) <math>y'' - 3y' + 2y = x^2</math>
习题 5.3 用常数变易法求解 <math>y + y = \sec x</math>。
习题 5.4 求解下列Euler方程:
a) <math>x^2y - 2y = 0</math>
b) <math>x^2y'' - 3xy' + 4y = x^2\ln x</math>
习题 5.5 求方程 <math>y'' - 4y' + 5y = 0</math> 满足 <math>y(0) = 1, y'(0) = 5</math> 的特解。
习题 5.1
a) <math>y = C_1e^{2x} + C_2e^{-3x}</math>
b) <math>y = (C_1 + C_2x)e^{-3x}</math>
c) <math>y = e^{-x}(C_1\cos 2x + C_2\sin 2x)</math>
d) <math>y = C_1e^{2x} + C_2\cos x + C_3\sin x</math>
习题 5.2
a) <math>y^* = \frac{x^2e^{2x}}{2}</math>
b) <math>y^* = -\frac{x^2\cos x}{4} + \frac{x\sin x}{4}</math>
c) <math>y^* = \frac{x^2}{2} + \frac{3x}{2} + \frac{7}{4}</math>
习题 5.3 <math>y = C_1\cos x + C_2\sin x + x\sin x + \cos x \ln|\cos x|</math>
习题 5.4
a) <math>y = C_1x^2 + \frac{C_2}{x}</math>
b) <math>y = C_1x^2 + C_2x^2\ln x + \frac{x^2(\ln x)^3}{6}</math>
习题 5.5 <math>y = e^{2x}(\cos x + 3\sin x)</math>
本章核心内容:
掌握特征根的各种情况及对应的解的形式是求解常系数线性方程的关键。