目录

第四章 高阶微分方程

4.1 引言

高阶微分方程是指阶数 <math>n \geq 2</math> 的微分方程。在物理学和工程学中,许多问题需要用高阶微分方程来描述,如力学中的Newton第二定律导出的运动方程通常是二阶的。

本章介绍高阶微分方程的一般理论,重点是线性高阶方程的基本理论,以及降阶法等求解技巧。

4.2 高阶微分方程的一般形式

<math>n</math> 阶微分方程的一般形式为: <math>F(x, y, y', y, \ldots, y^{(n)}) = 0</math> 若能解出最高阶导数,可写成: <math>y^{(n)} = f(x, y, y', \ldots, y^{(n-1)})</math> 初值条件为: <math>y(x_0) = y_0, y'(x_0) = y_1, \ldots, y^{(n-1)}(x_0) = y_{n-1}</math> ===== 4.3 可降阶的高阶方程 ===== 某些特殊类型的高阶方程可以通过变量替换降为低阶方程求解。 ==== 4.3.1 不含 <math>y</math> 及其低阶导数的方程 ==== 形如 <math>y^{(n)} = f(x)</math> 的方程,直接积分 <math>n</math> 次即可。 例 4.1 求解 <math>y' = e^x</math>。

解: <math>y = e^x + C_1</math> <math>y' = e^x + C_1x + C_2</math> <math>y = e^x + \frac{C_1x^2}{2} + C_2x + C_3</math> ==== 4.3.2 不含 <math>y</math> 的方程 ==== 形如 <math>F(x, y^{(k)}, y^{(k+1)}, \ldots, y^{(n)}) = 0</math>,令 <math>z = y^{(k)}</math>,降为 <math>n-k</math> 阶方程。 特别地,不含 <math>y</math> 的二阶方程 <math>F(x, y', y) = 0</math>,令 <math>z = y'</math>,则 <math>y = z'</math>,方程变为 <math>F(x, z, z') = 0</math>。 例 4.2 求解 <math>xy + y' = x</math>。

解: 令 <math>z = y'</math>,则 <math>z' = y</math>,方程变为: <math>xz' + z = x</math> 即 <math>z' + \frac{1}{x}z = 1</math> 这是线性方程,通解为: <math>z = \frac{C_1}{x} + \frac{x}{2}</math> 积分得: <math>y = C_1\ln|x| + \frac{x^2}{4} + C_2</math> ==== 4.3.3 不含 <math>x</math> 的方程(自治方程) ==== 形如 <math>F(y, y', y) = 0</math> 的方程,令 <math>z = y'</math>,则: <math>y = \frac{dz}{dx} = \frac{dz}{dy}\frac{dy}{dx} = z\frac{dz}{dy}</math> 方程变为 <math>F(y, z, z\frac{dz}{dy}) = 0</math>,这是关于 <math>z</math> 和 <math>y</math> 的一阶方程。 例 4.3 求解 <math>yy + (y')^2 = 0</math>。

解: 令 <math>z = y'</math>,则 <math>y = z\frac{dz}{dy}</math>。 代入得: <math>y \cdot z\frac{dz}{dy} + z^2 = 0</math> <math>z(y\frac{dz}{dy} + z) = 0</math> 情况一: <math>z = 0</math>,即 <math>y' = 0</math>,得 <math>y = C</math>。 情况二: <math>y\frac{dz}{dy} + z = 0</math>,分离变量: <math>\frac{dz}{z} = -\frac{dy}{y}</math> <math>\ln|z| = -\ln|y| + C_1</math> <math>z = \frac{C_1}{y}</math> 即 <math>y' = \frac{C_1}{y}</math>,分离变量: <math>ydy = C_1dx</math> <math>\frac{y^2}{2} = C_1x + C_2</math> 通解:<math>y^2 = C_1x + C_2</math>(包含了 <math>y = C</math> 的情况) ===== 4.4 高阶线性微分方程 ===== ==== 4.4.1 定义与一般理论 ==== 定义 4.1 形如 <math>y^{(n)} + p_1(x)y^{(n-1)} + \cdots + p_{n-1}(x)y' + p_n(x)y = f(x)</math> 的方程称为 <math>n</math> 阶线性微分方程,其中 <math>p_1(x), \ldots, p_n(x), f(x)</math> 是已知连续函数。 当 <math>f(x) \equiv 0</math> 时,称为齐次线性方程;否则称为非齐次线性方程。 ==== 4.4.2 线性微分算子 ==== 引入微分算子 <math>D = \frac{d}{dx}</math>,定义 <math>L[y] = D^n y + p_1(x)D^{n-1}y + \cdots + p_n(x)y</math> 或 <math>L = D^n + p_1(x)D^{n-1} + \cdots + p_n(x)</math> 则方程可写为 <math>L[y] = f(x)</math>。 定理 4.1 <math>L</math> 是线性算子,即: * <math>L[y_1 + y_2] = L[y_1] + L[y_2]</math> (可加性) * <math>L[cy] = cL[y]</math> (齐次性) ==== 4.4.3 齐次线性方程的通解结构 ==== 定义 4.2 设 <math>y_1(x), y_2(x), \ldots, y_n(x)</math> 是 <math>n</math> 个函数,如果存在不全为零的常数 <math>c_1, c_2, \ldots, c_n</math> 使得 <math>c_1y_1 + c_2y_2 + \cdots + c_ny_n = 0</math> 则称这 <math>n</math> 个函数线性相关;否则称为线性无关定理 4.2 (叠加原理) 若 <math>y_1, y_2, \ldots, y_k</math> 是齐次线性方程 <math>L[y] = 0</math> 的解,则它们的线性组合 <math>c_1y_1 + c_2y_2 + \cdots + c_ky_k</math> 也是解。 定理 4.3 <math>n</math> 阶齐次线性方程有 <math>n</math> 个线性无关的解(基本解组),通解为 <math>y = c_1y_1 + c_2y_2 + \cdots + c_ny_n</math> ==== 4.4.4 Wronski行列式 ==== 定义 4.3 设 <math>y_1, y_2, \ldots, y_n</math> 是 <math>n</math> 个 <math>n-1</math> 次可微函数,称 <math>W(x) = \begin{vmatrix} y_1 & y_2 & \cdots & y_n
y_1' & y_2' & \cdots & y_n'
\vdots & \vdots & \ddots & \vdots
y_1^{(n-1)} & y_2^{(n-1)} & \cdots & y_n^{(n-1)} \end{vmatrix}</math> 为这 <math>n</math> 个函数的Wronski行列式定理 4.4 若 <math>y_1, y_2, \ldots, y_n</math> 是齐次线性方程的解,则: * 它们线性无关 <math>\Leftrightarrow W(x) \neq 0</math> 对某点成立 * 它们线性相关 <math>\Leftrightarrow W(x) \equiv 0</math> 定理 4.5 (Liouville公式) <math>W(x) = W(x_0)e^{-\int_{x_0}^{x} p_1(t)dt}</math> ==== 4.4.5 非齐次线性方程的通解结构 ==== 定理 4.6 设 <math>y^*</math> 是非齐次方程 <math>L[y] = f(x)</math> 的一个特解,<math>y_1, y_2, \ldots, y_n</math> 是对应齐次方程的基本解组,则非齐次方程的通解为: <math>y = y^* + c_1y_1 + c_2y_2 + \cdots + c_ny_n</math> 定理 4.7 (叠加原理) 若 <math>y_1^*</math> 是 <math>L[y] = f_1(x)</math> 的特解,<math>y_2^*</math> 是 <math>L[y] = f_2(x)</math> 的特解,则 <math>y_1^* + y_2^*</math> 是 <math>L[y] = f_1(x) + f_2(x)</math> 的特解。 ===== 4.5 二阶线性微分方程 ===== ==== 4.5.1 一般形式 ==== <math>y
+ p(x)y' + q(x)y = f(x)</math>

齐次方程: <math>y + p(x)y' + q(x)y = 0</math> ==== 4.5.2 已知一个特解求通解 ==== 若已知齐次方程的一个非零解 <math>y_1</math>,可用降阶法求另一个线性无关的解。 设 <math>y_2 = y_1 \cdot v(x)</math>,代入方程确定 <math>v(x)</math>。 例 4.4 已知 <math>y_1 = x</math> 是方程 <math>x^2y - 2xy' + 2y = 0</math> 的解,求通解。

解: 设 <math>y = xv</math>,则 <math>y' = v + xv'</math>,<math>y = 2v' + xv</math>。

代入方程: <math>x^2(2v' + xv) - 2x(v + xv') + 2xv = 0</math> <math>x^3v + 2x^2v' - 2xv - 2x^2v' + 2xv = 0</math> <math>x^3v = 0</math> 故 <math>v = 0</math>,<math>v = C_1x + C_2</math>。

通解:<math>y = x(C_1x + C_2) = C_1x^2 + C_2x</math>

另一个线性无关解为 <math>y_2 = x^2</math>。

4.6 习题

习题 4.1 求解下列可降阶方程:

a) <math>y''' = x + \sin x</math>
b) <math>y'' = y' + x</math>
c) <math>yy'' = (y')^2</math>

习题 4.2 验证 <math>y_1 = e^x, y_2 = e^{2x}</math> 是方程 <math>y - 3y' + 2y = 0</math> 的基本解组,并写出通解。 习题 4.3 已知 <math>y_1 = e^x</math> 是方程 <math>xy - (x+1)y' + y = 0</math> 的解,求通解。

习题 4.4 计算下列函数组的Wronski行列式,并判断线性相关性:

a) <math>e^x, e^{2x}, e^{3x}</math>
b) <math>1, x, x^2</math>
c) <math>e^x, xe^x, x^2e^x</math>

习题 4.5 证明:若 <math>y_1, y_2</math> 是二阶齐次线性方程的两个线性无关解,则它们的Wronski行列式 <math>W(y_1, y_2) = y_1y_2' - y_2y_1'</math> 在定义域内恒不为零。

4.7 参考答案

习题 4.1

a) <math>y = \frac{x^4}{24} - \sin x + C_1x^2 + C_2x + C_3</math>
b) <math>y = C_1e^x - \frac{x^2}{2} - x + C_2</math>
c) <math>y = C_2e^{C_1x}</math> 或 <math>y = C</math>

习题 4.2 通解 <math>y = C_1e^x + C_2e^{2x}</math>

习题 4.3 通解 <math>y = C_1e^x + C_2(x+1)</math>

习题 4.4

a) <math>W = 2e^{6x} \neq 0</math>,线性无关
b) <math>W = 2 \neq 0</math>,线性无关
c) <math>W = 2e^{3x} \neq 0</math>,线性无关

4.8 本章小结

本章主要内容:

  1. 线性微分算子
  2. 基本解组与通解结构
  3. Wronski行列式判断线性无关性
  4. 非齐次方程通解 = 特解 + 齐次通解

这些理论为后续学习常系数线性方程和特殊函数奠定基础。